Χρύσανθος Φιλιππίδης (1881–1949)

 

Ο Εθνάρχης του Πόντου και το Σύμβολο της Εθνικής Αντίστασης

Ο Χρύσανθος υπήρξε μία από τις επιβλητικότερες προσωπικότητες του νεότερου ελληνισμού, συνδυάζοντας την πνευματική καλλιέργεια ενός λογίου, τη δεινότητα ενός διπλωμάτη και το θάρρος ενός εθνικού ηγέτη. Η πορεία του σφράγισε την τύχη του Ποντιακού Ελληνισμού και την αξιοπρέπεια της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

  1. Η Ηγετική Παρουσία στον Πόντο και η Διεθνής Διπλωματία

Εξελέγη Μητροπολίτης Τραπεζούντος το 1913. Κατά τη διάρκεια της ρωσικής κατοχής της πόλης (1916–1918), ανέλαβε ουσιαστικά τη διακυβέρνηση της περιοχής, επιδεικνύοντας τέτοια δικαιοσύνη που προστάτευσε εξίσου Χριστιανούς και Μουσουλμάνους.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αναδείχθηκε στον κορυφαίο διπλωμάτη του Ποντιακού ζητήματος:

  • Συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι (1919): Παρέστη ως εκπρόσωπος του ποντιακού ελληνισμού, πείθοντας τον Ελευθέριο Βενιζέλο να υποστηρίξει το αίτημα για αυτοδιάθεση.
  • Ποντο-Αρμενική Ομοσπονδία: Πρότεινε μια ρεαλιστική συνομοσπονδία με τους Αρμενίους, κερδίζοντας τον σεβασμό των Μεγάλων Δυνάμεων. Για τη δράση του αυτή, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο από τα δικαστήρια του Κεμάλ Ατατούρκ το 1921.
 
 
  1. Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και το «ΟΧΙ» στους Κατακτητές

Το 1938 εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Η στάση του απέναντι στον κατακτητή το 1941 υπήρξε αδιάλλακτη, αποτελώντας πρότυπο ηθικού σθένους:

  • Άρνηση Παράδοσης: Αρνήθηκε να παραδώσει την Αθήνα στους Γερμανούς, δηλώνοντας: «Ο Αρχιεπίσκοπος δεν παραδίδει την πρωτεύουσα εις ουδένα ξένον· παραμένει παρά το πλευρόν του δοκιμαζομένου λαού του».
  • Άρνηση Ορκωμοσίας: Αρνήθηκε να ορκίσει την κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου, θεωρώντας την παράνομη, γεγονός που οδήγησε στην παύση του από τον θρόνο τον Ιούλιο του 1941.
 
 
 
  1. Η Διάσωση της Ιστορικής Μνήμης

Ως λόγιος, ο Χρύσανθος εργάστηκε για να μη χαθεί η ποντιακή ταυτότητα μετά τον ξεριζωμό:

  • «Η Εκκλησία Τραπεζούντος» (1933): Το μνημειώδες σύγγραμμά του αποτελεί την πληρέστερη πηγή για την ιστορία και τον πολιτισμό του Πόντου.
  • Επιτροπή Ποντιακών Μελετών: Ίδρυσε την Επιτροπή (1927) και το περιοδικό «Αρχείον Πόντου», διασώζοντας κειμήλια και προφορικές μαρτυρίες.

 

Ιστορικό Χρονολόγιο

  • 1881: Γέννηση στην Γρατινή Ροδόπης.
  • 1913: Εκλογή ως Μητροπολίτης Τραπεζούντος.
  • 1916-1918: Διοίκηση της Τραπεζούντας κατά τη Ρωσική κατοχή.
  • 1919: Διπλωματικός αγώνας στο Συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι.
  • 1921: Καταδίκη σε θάνατο από το κίνημα του Κεμάλ.
  • 1927: Ίδρυση της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.
  • 1938: Εκλογή ως Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος.
  • 1941: Άρνηση συνεργασίας με τους Γερμανούς και παύση από το αξίωμα.
  • 1949: Θάνατος στην Αθήνα (28 Σεπτεμβρίου).

 

Η Διαχρονική Κληρονομιά του Χρυσάνθου 

  • Ο Μητροπολίτης Χρύσανθος δεν υπήρξε απλώς ένας εκκλησιαστικός ηγέτης, αλλά μια εμβληματική φυσιογνωμία που ενσάρκωσε το ιδανικό του «πιστού στην πατρίδα και την αλήθεια». Σε μια εποχή μεγάλων ανατροπών, από τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού μέχρι τη ναζιστική Κατοχή, ο Χρύσανθος παρέμεινε αταλάντευτος.
  • Η προσφορά του δεν περιορίζεται στα ιστορικά γεγονότα, αλλά ζει μέσα από το επιστημονικό του έργο και την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, που συνεχίζουν να κρατούν αναμμένη τη φλόγα της ιστορικής μνήμης. Η άρνησή του να υποταχθεί στον κατακτητή το 1941 παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις κορυφαίες πράξεις πολιτικής και ηθικής ανυπακοής στην ελληνική ιστορία, θυμίζοντάς μας ότι η ηγεσία κρίνεται από το σθένος της στις πιο δύσκολες στιγμές.