𝚮 𝚨𝚷𝚬𝚲𝚬𝚼𝚯𝚬𝚸𝛀𝚺𝚮 𝚻𝚮𝚺 𝚱𝚨𝚻𝚬𝚸𝚰𝚴𝚮𝚺 – 𝟏𝟔 𝚶𝚱𝚻𝛀𝚩𝚸𝚰𝚶𝚼 𝟏𝟗𝟏𝟐

Η 16η Οκτωβρίου 1912 αποτελεί μια ημερομηνία βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη, καθώς συμβολίζει τη θυσία των προγόνων για ένα μέλλον ελεύθερο.

Η απελευθέρωση της Κατερίνης, στο πλαίσιο των Βαλκανικών Πολέμων, ανατέθηκε στην 7η Μεραρχία του Στρατού Θεσσαλονίκης, με διοικητή τον Συνταγματάρχη (ΠΒ) Κλεομένη Κλεομένους. Στις 15 Οκτωβρίου 1912 εκδόθηκε η σχετική Διαταγή Επιχειρήσεων. Η ελληνική δύναμη, περίπου 7.000 ανδρών, αντιμετώπισε μια τουρκική δύναμη περίπου 4.000 στρατιωτών, η οποία είχε ως βάση την περιοχή του Γιδά (σημερινή Αλεξάνδρεια Ημαθίας). Σημαντική ήταν η προσφορά του εθελοντή Γαλλία Λάππα από το Λιβάδι, ο οποίος υπηρέτησε ως οδηγός των Ελλήνων Ευζώνων.

Η απελευθέρωση επισφραγίστηκε στις 16 Οκτωβρίου 1912. Η τελευταία και πιο κρίσιμη σύγκρουση δόθηκε στο Κολοκούρι (σημερινός Σβορώνος). Εκεί, μια μονάδα του 20ού Συντάγματος δέχτηκε αιφνιδιαστική επίθεση. Στο πεδίο της μάχης έπεσαν ηρωικά ο Αντισυνταγματάρχης Δημήτριος Σβορώνος (Διοικητής του 20ού Συντάγματος), ο Υπολοχαγός (ΠΖ) Δημήτριος Νίκας, καθώς και ο 17χρονος Κρητικός εθελοντής Κονταξάκης, ο οποίος είχε καταταγεί με ψευδή στοιχεία. Πηγές αναφέρουν ότι στις μάχες που προηγήθηκαν έχασαν τη ζωή τους περίπου 20 ακόμη Έλληνες μαχητές. Στο σημείο της θυσίας του Σβορώνου και των υπολοίπων ανεγέρθηκε μνημείο. Την ίδια ημέρα της μάχης στο Κολοκούρι, ο Κατερινιώτης Χρήστος Ξηρομερίτης και ομάδα αγωνιστών εξουδετέρωσαν την τουρκική φρουρά που στεγαζόταν στην περιοχή του Αγίου Φωτίου.

Ο τουρκικός στρατός είχε ήδη αποχωρήσει από την Κατερίνη τη νύχτα της 15ης προς 16η Οκτωβρίου. Τα ελληνικά στρατεύματα εισήλθαν στην πόλη στις 7:30 το πρωί της 16ης Οκτωβρίου, με τον πληθυσμό να τα υποδέχεται με ενθουσιασμό. Ο τουρκικός στρατός υποχώρησε προς το Κίτρος, με τις ελληνικές δυνάμεις να συνεχίζουν την καταδίωξη.

Τη διοίκηση της πόλης παρέδωσε ο στρατός στον Γεώργιο Λαναρίδη από το Λιβάδι Ολύμπου. Αμέσως μετά την απελευθέρωση, τελέστηκε δοξολογία στον Ιερό Ναό της Θείας Αναλήψεως από τον Μητροπολίτη Παρθένιο.

Η υποδοχή των απελευθερωτών έγινε στο Κολοκούρι από τον Μητροπολίτη Παρθένιο Βαρδάκα και μια αντιπροσωπεία της πόλης (Δ. Τσάμης, Λαναρίδης, Τσαλόπουλος, Δ. Παρασκευάς, Κάλφας). Ο Παρθένιος έψαλε ευχαριστήρια δέηση στη Θεία Ανάληψη. Χαρακτηριστικό του ήθους των αγωνιστών είναι το γεγονός ότι ο Γαλλίας Λάππας, όταν του προτάθηκε να πάρει ό,τι ήθελε από τα λάφυρα των Τούρκων, φόρτωσε ένα άλογο μόνο με όπλα, δηλώνοντας πως αν χρειαζόταν, θα πολεμούσε ξανά στα βουνά.

Σχετικά με το γεγονός, η εφημερίδα «Εμπρός» της 19ης Οκτωβρίου 1912 δημοσίευσε το τηλεγράφημα του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατού, Παναγιώτη Δαγκλή: «Κοζάνη, 17 ώρα 6 μ.μ. Κατελήφθη την 16ην μετά τρίωρον μάχην η Αικατερίνη. Στρατός εξακολουθεί προελαύνων προς βορράν».

Πολλοί αγωνιστές του Ολύμπου που συμμετείχαν στην απελευθέρωση είχαν προηγουμένως δράσει στον Μακεδονικό Αγώνα (1902-1908). Ένας εξ αυτών, ο οπλαρχηγός Θεόδωρος Γκούτας, σκοτώθηκε αργότερα σε μάχη κοντά στο Μπιζάνι, στις 7 Ιανουαρίου 1913.

Τέλος, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, η Πιερία υποδέχθηκε περίπου 20.000 πρόσφυγες. Οι Έλληνες της Διασποράς, κυρίως από τα βορειοανατολικά του Πλαταμώνα, έχτισαν μια νέα ζωή, δίνοντας τα ονόματα των πατρίδων τους στους νέους οικισμούς ( Νέα Τραπεζούντα, Νέα Αγαθούπολη, Νέα Έφεσος, Νεοκαισάρεια κα.).